Cinematographic Manifestations of the Urbanization Experience in Turkey: Migration, Gecekondu, and the Transformation of Spatial Identity
Türkiye’de Kentleşme Deneyiminin Sinematografik Tezahürleri: Göç, Gecekondu ve Mekânsal Kimliğin Dönüşümü
The urbanization process should be handled not merely as demographic mobility but as a holistic transformation ranging from zoning regimes to arabesque culture, and from property relations to social alienation. This study analyzes Turkey's urbanization experience through cinema and TV series within the context of migration, urban adaptation, squatter (gecekondu) culture, and the construction of urban identity. In the study, which employs qualitative research methods and descriptive analysis techniques, the idealized urban identity in Yeşilçam melodramas, the struggle for urban integration in the social realist cinema of the 1970s, and the desire for vertical mobility in popular cinema are examined. Particularly in the post-1980 period, the link between the spatial representations of arabesque culture and the atmosphere of unlawfulness created by zoning amnesties is emphasized. The article traces the process extending from the fatalistic approach in the early stages of migration to the developing consciousness of right-seeking in subsequent generations and the social divisions in today's modern residential areas. Findings reveal that cinema serves as an archive recording urban memory and that the transition from squatter neighborhoods to gentrified areas plays a decisive role in the individual's sense of belonging and identity construction. Consequently, the study opens up for discussion the social costs of changes in urban policies through the visual testimony of cinema.
Kentleşme süreci sadece demografik bir hareketlilik değil; imar rejiminden arabesk kültüre, mülkiyet ilişkilerinden toplumsal yabancılaşmaya uzanan bütüncül bir dönüşüm olarak ele alınmalıdır. Bu çalışma, Türkiye’nin kentleşme tecrübesini; göç, kente uyum, gecekondu kültürü ve kentli kimliği inşası bağlamında sinema ve dizi yapımları üzerinden analiz etmektedir.
Nitel araştırma yöntemi ve betimsel analiz tekniği kullanılan çalışmada; Yeşilçam melodramlarındaki idealize kentli kimliği, 1970’lerin toplumsal gerçekçi sinemasındaki kente tutunma mücadelesi ve popüler sinemadaki dikey mobilite arzusu incelenmektedir. Özellikle 1980 sonrası dönemde arabesk kültürün mekânsal temsilleri ile imar aflarının yarattığı hukuksuzluk iklimi arasındaki bağ vurgulanmaktadır. Makalede, göçün ilk evrelerindeki kaderci yaklaşımdan, sonraki kuşaklarda gelişen hak arama bilincine ve günümüzün modern yerleşim alanlarındaki sınıfsal ayrışmalara uzanan süreç takip edilmektedir. Bulgular, sinemanın kentsel hafızayı kayıt altına alan bir arşiv niteliği taşıdığını; gecekondu mahallelerinden soylulaştırılmış alanlara geçişin, bireyin aidiyet ve kimlik kurgusu üzerinde belirleyici bir rol oynadığını ortaya koymaktadır. Sonuç olarak çalışma, kentsel politikalardaki değişimlerin toplumsal maliyetini sinemanın görsel tanıklığı aracılığıyla tartışmaya açmaktadır.
Acuna, B. P. (2010). The power of social media image. Journal of Alternative Perspectives in the Social Sciences, 2(1), 298–308.
Akdoğan, H. (2025). Kent ve sinema. Beşinci Sanat. https://www.besincisanat.com/heybet-akdogan-yazdi-kent-ve-sinema/
Alver, K. (2010). Mahalle: Mekân ve hayatın esrarlı birlikteliği. İdealkent, 2, 116–139.
Aslanoğlu, İ. (2010). 1930’lar Türk mimarisinde erken modernizm. E. A. Ergut & B. İmamoğlu (Eds.), Cumhuriyetin mekânları zamanları insanları içinde (ss. 25–31). Dipnot Yayınları.
Aslanoğlu, R. (2000). Kent, kimlik ve küreselleşme. Ezgi Kitabevi.
Avcı, C. (2020). Medyada kültürel mekân tasarımı: Üç örnek: “Kurtlar Vadisi”, “Süper Baba”, “Ekmek Teknesi”. Journal of World of Turks, 21(1), 283–295.
Ayata, A. G. (1991). Gecekondularda kimlik sorunu, dayanışma örüntüleri ve hemşehrilik. Toplum ve Bilim, (51–52).
Büyüköztürk, Ş., Çakmak, E. K., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2008). Bilimsel araştırma yöntemleri (2. Baskı). Pegem Akademi.
Erder, S. (1998). Kentlerdeki enformel örgütlenmeler, “Yeni” eğilimler ve kent yoksulları ya da eski hamamdaki yeni taslar. Y. Sey (Ed.), 75 yılda değişen kent ve mimarlık içinde. Tarih Vakfı Yayınları.
Ergenç, Ö. (1984). Osmanlı şehrindeki “Mahalle”nin işlev ve nitelikleri üzerine. H. İnalcık & N. Göyünç (Eds.), Osmanlı Araştırmaları IV içinde (ss. 69–78). Enderun Kitabevi.
Erman, T. (1998). Kentteki kırsal kökenli göçmenlerin yaşamında gecekondu ve apartman. Y. Sey (Ed.), 75 yılda değişen kent ve mimarlık içinde (ss. 317–324). Tarih Vakfı Yayınları.
Erman, T. (2011). Mekânsal dönüşüm, kültürel dönüşüm: Kentsel dönüşüm projeleri. E. O. İncirlioğlu & B. Kılıçbay (Der.), Mekân ve kültür içinde (ss. 309–317). TÜBİTAK TETRAGON Kültür Araştırmaları Derneği Yayını.
Geray, C., Keleş, R., & Yavuz, F. (1978). Şehircilik: Sorunlar-uygulama ve politika. AÜ SBF Yayınları.
Gold, J. R., & Ward, S. V. (2014). Belgesel film geleneğinde kent öğesi. N. Türkoğlu, M. Öztürk & G. Aymaz (Eds.), Kentte sinema sinemada kent içinde (ss. 79–107). Pales Yayınları.
Hayır, C. (2014). Cumhuriyet dönemi iktidar ideoloji ve sinema. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 7(31), 347–354.
İçduygu, A., & Sirkeci, İ. (1999). Cumhuriyet dönemi Türkiye’sinde göç hareketleri. O. Baydar (Ed.), 75 yılda köylerden şehirlere içinde (ss. 249–268). Tarih Vakfı Yayınları.
Kartal, K. (1982). Kentleşme sürecinde toplumsal değişme odağı olarak Ankara. E. Türköz (Ed.), Kentsel bütünleşme içinde (ss. 123–163). Türkiye Gelişme Araştırmaları Vakfı Yayını.
Keleş, R. (2012). Kentleşme politikası. İmge Kitabevi.
Marie, M. (2014). Filmlerde kentsel tema. N. Türkoğlu, M. Öztürk & G. Aymaz (Eds.), Kentte sinema sinemada kent içinde (ss. 73–79). Pales Yayınları.
Onaran, A. Ş. (1994). Türk sineması (Cilt 1). Kitle Yayınları.
Önder, S., & Baydemir, A. (2005). Türk sinemasının gelişimi (1895–1939). Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 6(2), 113–135.
Önen, E. (1997). Kent, dayanışma ve hemşehrilik dernekleri. II. Sosyoloji Kongresi: Toplum ve Göç içinde. DİE Yayınları.
Öztürk, M. (2014a). İstanbul'da kentsel kriz ve sinema. N. Türkoğlu, M. Öztürk & G. Aymaz (Eds.), Kentte sinema sinemada kent içinde (ss. 45–53). Pales Yayınları.
Öztürk, M. (2014b). Sine-masal kentler: Modernitenin iki kahramanı kent ve sinema üzerine bir inceleme. Doğu Kitabevi.
Özuyar, A. (2017). Sessiz dönem Türk sinema tarihi (1895-1922). Yapı Kredi Yayınları.
Sağlam Yüce, A., & Yüce, T. (2015). Görsel sanatlarda kent imgesinin temsili. Erciyes Sanat, (4), 1–10.
Sucu, İ., & Yavuz, T. (2022). Sosyal medyanın iletişimde yalnızlığa etkisi ve Yan Pencere filmi incelemesi. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 9(3), 17–30.
Şahin, M., & Duman, R. (2008). Cumhuriyetin yapılanma sürecinde müzik eğitimi. Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi, 7(16-17), 259–272.
Şentürk, H. (2007). Soylular-yoksullar ve yoksunlar. Modern kent yönetimi içinde (ss. 428–432). Okutan Yayıncılık.
Şenyapılı, T. (1998). Cumhuriyet’in 75. yılı, gecekondu’nun 50. yılı. Y. Sey (Ed.), 75 yılda değişen kent ve mimarlık içinde (ss. 301–316). Tarih Vakfı Yayınları.
Tan, N. (1987). Türk sinemasında arabesk (Arabesk şarkılı filmlerin incelenmesi) [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Torun, A. (2017). Sinema-kent ilişkisinde İstanbul: İlk yıllarından bugüne Türk sineması’nda İstanbul’un görünümü. İstanbul Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, (52), 147–166. https://doi.org/10.17064/iuifd.333176
Uçar Altınışık, H. (2022). Tarihi arka planıyla birlikte imar barışı. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 57(3), 1593–1610.
Uçar, H. (2025). Kentlerin ritmi: Türkiye’de kentleşme ve müzik ilişkisi. Journal of Awareness, 10(1), Article e3001. https://doi.org/10.26809/joa.3001
Yağar, F., & Dökme, S. (2018). Niteliksel araştırmaların planlanması: Araştırma soruları, örneklem seçimi, geçerlik ve güvenirlik. Gazi Sağlık Bilimleri Dergisi, 3(3), 1–9.
Telif Hakkı (c) 2026 Harika UÇAR
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
Batı Avrupa Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi'ne eser gönderecek yazarlar; Telif hakkı transfer formunu doldurmanız gerekmektedir. Formu doldurmak için aşağıdaki içeriği doldurun ve onaylayın. "Batı Avrupa Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi", araştırmayı kamuya ücretsiz olarak sunmanın daha büyük bir küresel bilgi alışverişini desteklediği ilkesine dayanarak içeriğine anında açık erişim sağlar. Yazar(lar) ve telif hakkı sahibi(ler), tüm kullanıcıların bu Dergide yayınlanan makalelere ücretsiz erişim hakkına sahip olduğunu kabul eder. Creative Commons Lisansı altında lisanslanan Derginin telif haklarını ve haklarını korumak için, kabul edilen makalelerin yazarları, eserlerini tam onayıyla başkalarıyla paylaşmayı kabul eder.
İndir
Makale Bilgileri
- Makale Türü Makaleler
- Gönderildi 17 Şubat 2026
- Kabul Edildi 12 Mart 2026
- Yayınlanmış 14 Mart 2026
- Sayı Cilt 3 Sayı 1 (2026): Cilt 3 Sayı 1 (2026): Batı Avrupa Sosyal Bilimler Dergisi
- Bölüm Makaleler
