Türkiye’de Kentleşme Deneyiminin Sinematografik Tezahürleri: Göç, Gecekondu ve Mekânsal Kimliğin Dönüşümü

The urbanization process should be handled not merely as demographic mobility but as a holistic transformation ranging from zoning regimes to arabesque culture, and from property relations to social alienation. This study analyzes Turkey's urbanization experience through cinema and TV series within the context of migration, urban adaptation, squatter (gecekondu) culture, and the construction of urban identity. In the study, which employs qualitative research methods and descriptive analysis techniques, the idealized urban identity in Yeşilçam melodramas, the struggle for urban integration in the social realist cinema of the 1970s, and the desire for vertical mobility in popular cinema are examined. Particularly in the post-1980 period, the link between the spatial representations of arabesque culture and the atmosphere of unlawfulness created by zoning amnesties is emphasized. The article traces the process extending from the fatalistic approach in the early stages of migration to the developing consciousness of right-seeking in subsequent generations and the social divisions in today's modern residential areas. Findings reveal that cinema serves as an archive recording urban memory and that the transition from squatter neighborhoods to gentrified areas plays a decisive role in the individual's sense of belonging and identity construction. Consequently, the study opens up for discussion the social costs of changes in urban policies through the visual testimony of cinema.

Kentleşme süreci sadece demografik bir hareketlilik değil; imar rejiminden arabesk kültüre, mülkiyet ilişkilerinden toplumsal yabancılaşmaya uzanan bütüncül bir dönüşüm olarak ele alınmalıdır. Bu çalışma, Türkiye’nin kentleşme tecrübesini; göç, kente uyum, gecekondu kültürü ve kentli kimliği inşası bağlamında sinema ve dizi yapımları üzerinden analiz etmektedir.

Nitel araştırma yöntemi ve betimsel analiz tekniği kullanılan çalışmada; Yeşilçam melodramlarındaki idealize kentli kimliği, 1970’lerin toplumsal gerçekçi sinemasındaki kente tutunma mücadelesi ve popüler sinemadaki dikey mobilite arzusu incelenmektedir. Özellikle 1980 sonrası dönemde arabesk kültürün mekânsal temsilleri ile imar aflarının yarattığı hukuksuzluk iklimi arasındaki bağ vurgulanmaktadır. Makalede, göçün ilk evrelerindeki kaderci yaklaşımdan, sonraki kuşaklarda gelişen hak arama bilincine ve günümüzün modern yerleşim alanlarındaki sınıfsal ayrışmalara uzanan süreç takip edilmektedir. Bulgular, sinemanın kentsel hafızayı kayıt altına alan bir arşiv niteliği taşıdığını; gecekondu mahallelerinden soylulaştırılmış alanlara geçişin, bireyin aidiyet ve kimlik kurgusu üzerinde belirleyici bir rol oynadığını ortaya koymaktadır. Sonuç olarak çalışma, kentsel politikalardaki değişimlerin toplumsal maliyetini sinemanın görsel tanıklığı aracılığıyla tartışmaya açmaktadır.